de Lovie

Gravin Maria, 25 april 1917

Mijn lieve René,

Duizendmaal dank voor je brief van 17 april die me heel veel plezier zou gedaan hebben, indien je niet vertrek had aangekondigd … Ik hoop in ieder geval dat de gebeurtenissen je snel naar onze buurt brengen.
Commandant van Tilt zal je een laisser passer bezorgen na 1 mei: er is een absoluut verbod afgekondigd om voor die datum doorgangsbewijzen uit te schrijven.
Afgelopen zondag hebben de gendarmes de bossen en de velden uitgekamd, of beter ze hadden opdracht gekregen ze uit te kammen, om iedereen aan te houden die zich op kleine wegen en wegels bevond … Desondanks hebben wij hopen Belgische soldaten gezien op weg naar Pop(eringe) … Belachelijk! Het is alsof men een heilige schrik heeft om in een gevecht betrokken te geraken…
Benoit heeft me een brief geschreven waarin hij vertelt dat hij geen toelating krijgt om naar Folkestone te vertrekken. Ik heb hem uitgenodigd om enkele dagen hierheen te komen. Me dunkt dat hem dat goed zal doen… tenminste als hij hier niet in een gasaanval terechtkomt zoals vorige zondag! Het hele huis stond in rep en roer. Gegil, gekrijs, heren die alarm sloegen … in nachtgewaad. Drie dienstmeisjes die nog in de keuken waren, zijn ernstig getroffen, met zwaar braken tot gevolg. Een van hen ligt nog steeds ziek te bed. Een twintigtal soldaten ligt in het ziekenhuis. De generaal is van plan iedereen een gasmasker te geven en zal demonstreren hoe we dat dienen te gebruiken. En dat is geen grap!
Zeg aan je vriend Mr. Van Pée dat het ons veel plezier heeft gedaan hem te ontmoeten: hij is zeer charmant. Wij bewaren de beste herinneringen aan hem.
Mijn lieve René, tot heel binnenkort hoop ik. Laat me je in afwachting omhelzen.

Je toegewijde tante Maria

P.S. De kleine François doet me heel erg lachen: hij wil absoluut een van mijn kleine zakdoekjes hebben. Op die manier heeft hij een aandenken aan mama wanneer ze naar de oorlog vertrekt! Wat denk jij van dat idee?

gravin Maria – 21 maart 1917

 

Mijn lieve René,

Duizend maal dank voor je lange brief van 1 maart die ik niet eerder heb kunnen beantwoorden omwille van de voorbereidingen van het feest van de heilige Jozef.Dit jaar heb ik de hele organisatie op mij moeten nemen. Mijnheer Simons is hier niet langer om me te helpen. Enfin, het belangrijkste is dat ondanks alles, het feest goed is verlopen en dat je oom tevreden was.

Om een pakje naar ons te versturen, gebruik je bij voorkeur het adres van de chauffeur van de Eerwaarde Deken van Ieper, die hier heel dichtbij woont. Hier heb je zijn adres:

Mr. Remi Halsberghe
militair chauffeur van Mgr. Debrousser
Vogeltje – Poperinge

Volgens mij zal je pakje op deze manier ongehinderd kunnen arriveren en de jonge man in kwestie zal het zonder verwijl bij ons komen afleveren.

Benoit heeft ons een kort briefje gestuurd uit het ziekenhuis van Eu, maar ook daarop heb ik nog niet kunnen antwoorden; de arme jongen heeft het wel erg zwaar te verduren gehad onder die zware weefselontsteking!
Je foto en je brief zijn al geruime tijd naar België vertrokken, maar ik heb van tante Marie-Thérèse nog geen reactie ontvangen – uiteraard in de veronderstelling dat onze vermaledijde brieven niet getorpedeerd zijn!
Tante Phina heeft je ongetwijfeld op de hoogte gebracht van de geboorte van haar zevende zoon? We zijn gelukkig dat het zo goed gaat met haar, evenals met de kleine Emmanuel.

Ik houd ermee op, mijn lieve René. In afwachting van je nabije komst omhels ik je met heel mijn hart.

Je tante Maria – met veel haast –

Gravin Maria, 20 februari 1917

Mijn lieve René

Gisteren ontving ik een brief van tante Phina uit Folkestone en aangezien ik verwacht dat jij zeer binnenkort het kamp verlaat om naar Criel te vertrekken, breng ik je nog snel op de hoogte van de laatste nieuwsjes uit Engeland. Voor zover ze die niet zelf heeft geschreven, uiteraard.
Je lieve broer Ben ligt in het ziekenhuis van Eu, al sinds 5 februari. Ben jij hiervan op de hoogte? Hij is geopereerd, maar het is onduidelijk waaraan. Tante Phina en ikzelf maken ons zorgen over zijn toestand, hoewel hij nergens over klaagt. Hopelijk herstelt hij snel, en gunt de legerleiding hem daarvoor voldoende tijd. Als hij zin heeft, mag hij zowel hier, in de Lovie, als in Folkestone bij tante Phina komen herstellen.
Florimond wil nog steeds naar het front vertrekken in het voorjaar, maar zijn vader heeft nog geen beslissing genomen. Bij ons lijkt het er op dat Raymond toch eerst zijn humaniora wil afwerken. Laat ons hopen!
Tante Phina heeft in Folkestone twee maal bezoek gekregen van vader Dierickx van Scheut. Ze heeft zelfs aangeboden hem te assisteren bij een retraite voor dames.

Zo, hiermee ben je weer bijgepraat. Breng je me op de hoogte wanneer je meer informatie hebt over de toestand van Benoit?
Lieve René, de hele familie bidt voor je veiligheid en die van Benoit. Ik omhels je duizendmaal, en je krijgt evenveel zoenen van je oom en neven en nichten.

Veel liefs
tante Maria

Gravin Maria, 8 januari 1917

Mijn lieve René

Ik heb net je brief van 5 januari ontvangen en haast me om je te vragen of je niet graag een briefje naar je ouders zou willen versturen, samen met je portret? Ik maak me sterk dat zij via dezelfde weg een antwoord zouden kunnen laten bezorgen. Ik kan je echter onmogelijk uitleggen welke weg die brieven zullen volgen. Tante Marie-Thérèse heeft me uitdrukkelijk gevraagd daarover discreet en voorzichtig te blijven.
Vooraleer ik je foto naar je mama en papa verstuur, wacht ik dus nog even op een briefje van jou. Let op dat je daarin niets schrijft dat de Moffen zou kunnen achterdochtig maken. Onderteken gewoon met René de Bergeyck en schrijf in de hoek van de eerste bladzijde ‘voor Kat’.
Ooohhh, ik ben zo gelukkig dat ik mag meewerken aan het welslagen hiervan!

Dank je wel voor de brief van sergeant Van Campenhout. Ik heb hem met veel interesse gelezen maar tegelijk heeft hij me intriest gemaakt! Het is verschrikkelijk te beseffen dat je het huis dat de herinneringen bewaart aan je familie, aan je kinderjaren en aan je jeugd, nooit meer zult terugzien.
Het is hier zeer druk, lieve René, en bovendien wil ik deze brief dringend verzenden. Ik stuur je duizend zoenen mee. Weet dat ik alles zal doen wat in mijn macht ligt om de gevolgen van deze vreselijke periode voor jou te verzachten.

Je liefhebbende tante,
Maria

Gravin Maria, 29 december 1916

Mijn lieve René,

Hartelijke dank voor je lieve brief en de heel geslaagde foto’s! Je doet me met beide foto’s een groot plezier! Het is heel lief van je dat je zo geïnteresseerd in onze familienieuwsjes. Ik beloof je dat ik je zoveel mogelijk zal proberen te schrijven om je op de hoogte te houden.
Het vervelende is dat ik nog steeds zo’n uitgebreide briefwisseling moet verzorgen. Een groot aantal van die correspondenten ken ik niet persoonlijk, niet via vrienden, niet via familie, maar ik kan het niet nalaten om hen af en toe enkele bemoedigende woorden te sturen. Die arme jonge mensen zitten gescheiden van hun familie en vrienden en krijgen vaak helemaal geen nieuws van hen. De Belgen zijn zonder twijfel het hardst te beklagen.

Ik mag je niet vergeten vertellen dat ik een klein briefje heb ontvangen van tante Marie-Thérèse met de aankondiging van de geboorte van haar vijfde kind, een vijfde zoon (op 29 november). De brief is niet gedateerd en is eergisteren aangekomen. Ze geeft geen enkel detail over de situatie daar, maar schrijft wel dat iedereen in uitstekende gezondheid verkeert. Als je een klein woordje met je laatste foto naar je lieve moeder en vader zou willen sturen, kan ik dat gemakkelijk proberen via tante M(arie) T(hérèse). Ze heeft me een uitstekende tip heeft gegeven … Maar misschien heb jij ondertussen ook een manier gevonden?

Het kleine kerstfeestje hier is goed verlopen. De sfeer was niet al te somber, ondanks het slechte weer. We hebben de middernachtmis met gezangen gevierd en waren ’s avonds met het hele gezin uitgenodigd voor het diner bij de generaal, de kleine François inbegrepen! Na de maaltijd deelde men speelgoed uit voor alle leeftijden. Je begrijpt dat de kinderen het heel erg naar hun zin hadden!

De generaal is werkelijk charmant. Hij doet er alles aan om sympathiek over te komen. Hij heeft ons al meerdere keren verrast met mooie concerten van soldaten die terug waren van het front. Die concerten vinden plaats in de hal van het kasteel, ze zijn echt leuk.
Ik ken die jongen waar je het over hebt in je brief heel goed. Is dat niet de zoon van Désiré Van Campenhout? Je zou me een groot plezier doen indien je hem nieuws zou willen vragen over de Verbrande Brug. Ik geloof dat alles vernietigd is! Immens treurig …

Om te eindigen stuur ik je mijn allerliefste wensen naar aanleiding van 1 januari, mijn lieve René! De laatste dagen van 1916 vliegen voorbij maar geven ons wat ruimte, misschien als voorbode van de vrede … Een goed teken voor 1917! Ik koester heel veel hoop! Duitsland wil zijn verzwakking niet toegeven, maar voor ons is het de zon die opkomt!

Ik omhels je met al mijn liefde, mijn lieve René.
Je toegewijde tante
Maria

Gravin Maria, 17 december 1916

Lieve René

Duizend maal dank voor je lange brief van 1 december die me heel veel plezier heeft gedaan. Het is zondag vandaag, ik heb wat tijd voor mezelf en wil die gebruiken om een beetje met jou te praten.
Ons leven gaat hier de normale gang die je bekend is, zo nu en dan afgewisseld met een concert gespeeld door soldaten die terug zijn uit de loopgraven, een uitnodiging om bij de generaal op bezoek te komen en boodschappen doen in Poperinge. Dat is het zowat. Ik ga af en toe naar St-Omer met een van die heren die hier iedere week met de auto langskomen. Het is een mooie route, vooral in de omgeving van Cassel. Ik heb je toch al verteld dat Raymond, Joseph en Gérard nu schoollopen in St-Omer? Ze zijn er heel tevreden en lopen hoog op met hun leerkrachten die zeer vriendelijk zijn. Er zijn 374 leerlingen, onder wie slechts een dozijn Belgen. Ze hebben me geschreven dat hun vakantie begint op 30 december.

Heb ik je al verteld dat we de prins en de prinses of Teck (oom en tante van de P.v.W.) hier hebben ontvangen (1)? Ze waren heel charmant voor ons én voor de kinderen. De prinses ziet er jong uit en is erg mooi. Ze was net terug van een verblijf in Spanje waar ze enkele weken heeft doorgebracht bij haar nicht, de koningin (2).

schermafbeelding-2016-12-15-om-21-04-03

De prins en de de prinses van Teck bij een officieel bezoek in april 1914.

Wat denk je van de Franse overwinning? Dat is een goed antwoord op de Duitse rekening! De Engelsen hebben besloten stand te houden en de hele wereld geeft hen gelijk. Het zou ongelukkig zijn nu het toneel te verlaten na al die opofferingen. Bovendien zijn nog niet al hun troepen ter plaatse. Duitsland zal zich hoe dan ook moeten overgeven… daarover bestaat niet de minste twijfel (3).
Ik wist niet dat Georges Cornet in Parijs is? Zijn zijn vrouw en zijn kinderen bij hem? Bezorg me in je volgende brief hun adres, zodat ik Jeanne kan schrijven.

Onze gezondheid is – goddank – uitstekend, evenals onze gemoedsgesteldheid. De kleintjes zijn fel gegroeid en François is onherkenbaar!
Mijnheer Simons verblijft sedert twee maanden in Canteret (4) en is vrij tevreden. Hij wou naar het front vertrekken maar momenteel worden alle aanvragen geweigerd. Vermoedelijk zal hij pas in de lente kunnen gaan. Hij zit er in een speciaal peloton.

Tot ziens, mijn lieve René. Ik stuur je veel liefdevolle zoenen van mezelf, je oom en je neven en nichten in afwachting van je komst. Ik durf je in deze tijd van het jaar niet uit te nodigen, want het leven op het platteland is nu maar triest en eentonig.

Vele lieve groeten,
Je liefhebbende tante Maria

(1) prins Alexander of Teck (1874-1957), broer van koningin Mary van Engeland (1867-1953) en prinses Alice of Albany (1883-1881), dochter van de jongste zoon van koningin Victoria, prins Leopold of Albany, huwden in 1904. In de Eerste Wereldoorlog diende hij als hoofd van de Britse afvaardiging bij het Belgische leger.
(2) Victoria Eugenie (1887-1969), prinses van Battenberg, enige dochter van prinses Beatrice, jongste dochter van koningin Victoria van Engeland, huwde in 1906 met koning Alfons XIII van Spanje (1886-1941).
(3) gravin Maria verwijst hier ongetwijfeld naar het einde van de Slag om Verdun (15 december 1916)
(4) Normandië, Frankrijk

Gravin Maria, 1 december 1916

Mijn lieve René,

Ik besef dat je lang op mijn antwoord hebt moeten wachten en wil me verontschuldigen dat ik je niet eerder heb geschreven! Je weet hoe mijn dagen gevuld zijn! Ze zijn veel te kort, als je het mij vraagt. En mijn correspondentie blijft heel omvangrijk!
Dank je wel voor alle nieuwtjes die je me hebt gestuurd. Je doet me daarmee een groot plezier.
Weet je al dat ik met Alix naar Lourdes ben geweest voor twaalf dagen? In oorlogstijd is het een lange en vermoeiende reis, maar ons verblijf daar heeft ons dat helemaal doen vergeten! Het weer was schitterend en een aantal dagen zelfs heet. De natuur zag er even frisgroen uit als in september. Ik heb veel troost en dankbaarheid gevonden in dat heilige oord, waar iedereen zo ingetogen en intensief bidt! Alle Belgische soldaten die daar vertoefden – en het waren er heel veel – maakten indruk met hun uniform en hun vroomheid. Het klopt wat ze zeggen: het zijn de besten die je daar aantreft.

Heb ik je al verteld dat we bezoek hebben gekregen van onze Koning? Hij heeft een volledige dag op de Lovie doorgebracht. Hij was ontzettend vriendelijk voor ons, interesseerde zich voor het leven hier, bedankte ons voor de gastvrijheid waarmee we hare majesteit de koningin hebben ontvangen en feliciteerde ons met onze moed. ‘Ik hoop’, zo voegde hij eraan toe, ‘dat u hier ook in de toekomst in alle veiligheid kunt verblijven’ en hij wenste ons en de kinderen alle geluk toe.
Toen hij het portret van je grootvader in het salon zag staan, sprak hij met zeer veel lof over hem en vertelde hij dat hij hem zeer goed had gekend.

Jij bent vast en zeker nog niet op de hoogte van het feit dat Raymond, Joseph en Gérard nu in het College van St-Bertin in St-Omer verblijven? Raymond doet de retorica en Joseph zit in de poësis. De school heeft veel leerlingen (375) en alle leerkrachten zijn zeer vriendelijk. Het instituut was gesloten sinds het begin van de oorlog, maar de bisschop heeft het in oktober opnieuw geopend. Van zodra ik hiervan op de hoogte was, heb ik hen ingeschreven. Versailles is ver en moeilijk bereikbaar als gevolg van alle problemen met de paspoorten. Ze voelen zich alle drie gelukkig in St-Bertin en hun leerkrachten zijn voorlopig zeer tevreden.
Bezorg je mij het adres van Benoit van zodra je dat te pakken krijgt? Ik zou hem graag uitnodigen om enkele dagen bij ons door te brengen.
Je oom en je neven en nichten laten me je groeten en ikzelf omhels je met al mijn liefde,

Tante Maria

Gravin Maria, 14 november 1916

Mijn lieve René,

Heb jij ook een brief van tante Phina ontvangen? Ze schrijft me dat oom Charles de documenten voor het verlof van Benoit in Engeland heeft geregeld. Hij heeft haar een lange brief geschreven vanuit Eu, maar vermoedelijk is hij daar nu al vertrokken. Het is niet duidelijk wanneer hij in Folkestone zal arriveren.

In Folkestone is het verschrikkelijk slecht weer. De kinderen hebben er bijna allemaal griep. Niet te verwonderen, want er waart blijkbaar een echte epidemie door de stad.

Oom Charles heeft een positie gevonden bij het Belgisch Consulaat en is zeer tevreden. Om van tante Phina niet te spreken! Blijkbaar vertrekken dezer dagen veel Belgen uit Folkestone. De gemeenschap van uitwijkelingen krimpt er zienderogen.

Florimond smeedt plannen om zich volgende lente bij het leger te vervoegen. Raymond heeft ons verzekerd dat hij eerst zijn humaniora zal afwerken, wat hij ook naar Florimond heeft geschreven. Hij heeft de retorica achter de rug en wil nu in juli zijn baccalaureaat halen.

Ik ben gehaast, ik zal je volgende keer een langere brief schrijven.
Ik omhels je duizendmaal en stuur je kussen en groeten van je oom en alle kinderen.

Je liefhebbende
tante Maria

Gravin Maria, 3 augustus 1916

De prinsen Sixtus en Xavier van Bourbon-Parma in het uniform van het Belgisch leger, flankeren koningin Elisabeth. Bron: belgiëroyalist.blogspot.be

De prinsen Sixtus en Xavier van Bourbon-Parma in het uniform van het Belgisch leger, flankeren koningin Elisabeth. Bron: belgiëroyalist.blogspot.be

Mijn lieve René

Onze brieven hebben elkaar gekruist. Ik vermoed dat jij mijn brief ongeveer op hetzelfde ogenblik hebt ontvangen als ik de jouwe.
Ik ben zo blij dat je je hebt geamuseerd tijdens je verblijf bij ons. Je lieve woorden maken me erg gelukkig. Je kunt me geen groter plezier doen dan naar de Lovie terug te keren wanneer je daar aan toe bent. Wij ontvangen je altijd met het grootste genoegen.

Onze collegestudenten zijn thuis sinds zaterdag en hebben hun plaats tussen hun broers en zussen weer ingenomen! Gérard is zondag naar Engeland vertrokken. Hij zou nu in Bembridge op het eiland Wight moeten zijn. Hij is helemaal alleen ingescheept en leek opgetogen eindelijk te kunnen bewijzen dat hij een grote jongen is! De P.v.W.(1) is afscheid komen nemen en heeft ons bij diverse gelegenheden op het hart gedrukt hoezeer het hem speet ons te moeten verlaten. Hij heeft me beloofd me zijn portret te sturen. De prinsen van Bourbon-Parma hebben enkele dagen voor het vertrek van de P.v.W. hun opwachting gemaakt en het vieruurtje met ons gegeten. Ik heb hen aan de P.v.W. voorgesteld.
Je ziet dat we hier bekend volk over de vloer krijgen!
De nieuwe generaal is charmant en komt geregeld op bezoek.
Waar is Benoit? Stuur je me zijn adres, zodat ik hem kan schrijven?

Je oom en je neven en nichten laten je duizendmaal groeten en ikzelf omhels je met al mijn liefde.
Je liefhebbende tante
Maria

(1) P.v.W: de prins van Wales

Gravin Maria, 14 Juli 1916

Mijn lieve René

Hoe is je terugreis verlopen? Goed mag ik hopen? Wij waren zo gelukkig om je enkele dagen in ons midden te hebben, terwijl we nu betreuren dat die fijne dagen zo snel om waren.
Je hebt ongetwijfeld al vernomen dat de bombardementen op Poperinge maandagavond opnieuw zijn begonnen. Ze zijn de afgelopen dagen zeer gewelddadig geweest en ze houden maar niet op… voor geen ogenblik. Ik hoor die dodelijke granaten fluiten tot hier, achter mijn schrijftafel …
Maandag waren de kinderen net naar Poperinge vertrokken, maar ze zijn er niet aangekomen. Mademoiselle, Lilly, Linette en Gitta hadden net de stadsrand bereikt toen de aanval begon. Ze zijn onmiddellijk teruggekeerd. Mijnheer Simons en Baudouin Montens bevonden zich in het gevaarlijkste gedeelte van de stad, maar hebben het niet nodig geacht in een kelder te gaan schuilen. Helaas zijn er zoals steeds veel slachtoffers te betreuren, deze keer echter relatief weinig burgers.

Raymond en Joseph hebben me geschreven dat ze de 27ste naar huis komen. Ze zitten nu middenin de examenperiode en hebben geen tijd om aan hun correspondentie te werken. Gelukkig is Raymond hersteld van zijn ziekte maar hij vervloekt die drie weken die hij in het ziekenhuis heeft doorgebracht. Hij heeft er kostbare (studie)tijd verloren.

Baudouin Montens heeft ons het bezoek aangekondigd van twee hoge gasten die verbonden zijn aan de Belgische artillerie. Blijkbaar gaat het over de twee prinsen van Bourbon-Parma (1) die de P.v.W. (2) willen ontmoeten. Ik heb me laten vertellen dat ze heel charmant én bescheiden zijn.

Edward, de jonge prins van Wales, achter het front.

Edward, de jonge prins van Wales, achter het front.

Ik moet mijn brief afronden, mijn lieve René. Je oom en je neven en nichten laten je groeten. Ikzelf omhels je met al mijn liefde.

Tante Maria

Verklaringen:
(1) Sixtus (1886-1934) en Xavier (1889-1977), prinsen van Bourbon-Parma, waren leden van een politiek verdeeld hoogadellijk huis. Hun zus Zita was de laatste Oostenrijkse keizerin (1892-1989) en twee van hun broers streden tijdens de Eerste Wereldoorlog in het Oostenrijkse leger. Sixtus en Xavier dienden aan de geallieerde zijde in het Belgische leger.

(2) P.v.W. (vertaling van Pce d.G.) staat voor de Prins van Wales. De Britse kroonprins Edward (1894-1972) diende tijdens de Eerste Wereldoorlog achter het front. Hij verbleef tussen mei en juli 1916 met het 14de legerkorps op het domein van het kasteel de Lovie.